ادتاج اتحادیه دمکراتیک ترک آذربایجان جنوبی
گادتب: نتایج تازه منتشرشده امتحانات نهایی پایه دوازدهم در ایران، پرده از واقعیتی تلخ درباره وضعیت تحصیلی کودکان آذربایجانی برداشته است. طبق این آمار رسمی، میانگین معدل دانشآموزان پایه دوازدهم در استان آذربایجان شرقی تنها ۱۰/۰۸ اعلام شده است؛ عددی نگرانکننده که این استان را در رتبه چهاردهم در کشور قرار داده است. این در حالی است که استانهایی مانند یزد، خراسان جنوبی و سمنان با میانگین معدلهای بالاتر در صدر جدول قرار گرفتهاند.
کارشناسان آموزشی، این افت تحصیلی را نه یک پدیده موقتی، بلکه نتیجه سالها نادیدهگرفتن حقوق آموزشی و فرهنگی دانشآموزان غیرفارسزبان، بهویژه کودکان آذربایجانی ارزیابی میکنند. عدم آموزش به زبان مادری، کیفیت پایین محتوای درسی، سیاستهای متمرکز و نابرابر، و نبود امکانات آموزشی متناسب با نیازهای منطقهای، از جمله عواملی هستند که تأثیر مستقیم بر عملکرد تحصیلی دانشآموزان آذربایجانشرقی گذاشتهاند.
این وضعیت، مصداق بارز نقض اصل ۳۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است که دولت را موظف به تأمین آموزش رایگان و باکیفیت برای همگان میداند. اما در عمل، نظام آموزشی فعلی، نهتنها در ایجاد فرصتهای برابر ناکام مانده، بلکه با نادیدهگرفتن زبان مادری میلیونها کودک آذربایجانی و غیر فارسزبان، موجب گسترش تبعیض و نابرابری ساختاری شده است.
جمهوری اسلامی ایران با این رویکرد آموزشی ناقض تعهدات خود در قبال اسناد الزامآور بینالمللی همچون میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (ماده ۱۳) و کنوانسیون حقوق کودک (ماده ۳۰) است. این اسناد بر حق همگان برای دسترسی به آموزش باکیفیت و همچنین بر حق کودکان اقلیتهای قومی و زبانی بر حفظ و آموزش زبان مادری تأکید دارند.
به گفته کارشناسان، نادیدهگرفتن زبان مادری در آموزش، نهتنها بر رشد تحصیلی، بلکه بر سلامت روان، عزتنفس و هویت فرهنگی کودکان تأثیر مخرب دارد. نتیجه آن، چیزی نیست جز افت عملکرد، ترک تحصیل، سرخوردگی اجتماعی و تداوم فقر آموزشی در مناطق آذربایجانی نشین.
در شرایطی که آموزش و پرورش یکی از مهمترین ابزارهای توسعه انسانی و اجتماعی بهشمار میرود، بیتوجهی به وضعیت بحرانی آموزشی در آذربایجان میتواند پیامدهایی عمیق برای آینده این منطقه و کل کشور به همراه داشته باشد.
کودکان آذربایجانی، قربانیان خاموش یک سیاست تبعیضآمیز در نظام آموزشی ایراناند؛ سیاستی که باید هرچه سریعتر مورد بازنگری و اصلاح قرار گیرد.
