ادتاج اتحادیه دمکراتیک ترک آذربایجان جنوبی
گادتب: بخشهایی از آزربایجان که ابتدا در زمان عمر ابن خطاب سقوط کرده و ضمیمه خاک اعراب شد به نام سرزمین جبل معروف شده و اراک ، همدان ، قزوین و زنجان و… را شامل می شد. سپس در دور دوم حمله اعراب سایر بخشها تا کنار رود ارس شکست خوردند در این زمان آزربایجان شمالی بوسیله حاکمی مدیر و لایق بنام جوانشیر فرزند واراز گریگور از خاندان پادشاهی مئهرانیان از خاندانهای ترکان اشکانی آلبان بعد از خاندان ارشاکیان به سلطنت رسیده و تقریبا مستقل اداره می شدند ولی برای اینکه از حملات همسایگان خود در امان مانده و متلاشی نشوند همزمان به حکومتهای امپراتوری های روم ، ترکان خزر و اعراب بنی امیه خراج می داند ترکان آلبان آزربایجان شمالی که در اواخر امپراتوری اشکانیان مسیحی شده و تقریبا تا استیلای اعراب در این آیین بودند.
بعد از ترور جوانشیر که حاکمی بزرگ و دانا بود بطوری که حتی معاویه نیز از وی حساب برده و حرف شنوی داشت آزربایجان شمالی نیز بعد از مدتی سقوط کرد اما دوباره در زمان مروان حکم ترکان قپچاق خزر وارد آزربایجان شدند و با قتل و عام لشگر اعراب آنها را تا مرزهای موصل و کرکوک عقب راندند.
تقریبا تا زمان هارون رشید خلیفه مقتدر و مدیر عباسی با مسلمان شدن ترکان اوغوز و یهودی شدن اکثر بزرگان و مردمان ترکان قپچاق خزر و روی گرداندن ترکان از آیین شامانیزم ترکان قپچاق خزر در مقابل ترکان اوغوز قرار گرفته و تا داغستان عقب نشینی کردند. ترکان قپچاق خزر با قرار گرفتن در بین حمله اعراب و رومی ها و.. بعضی زمانها بصورت استراتژیک و تاکتیکی تا پایتخت خودشان شهر ایتیل عقب نشینی میکردند.
در این زمان یعنی در زمان بنی عباس اکثر ترکان اوغوز آزربایجان جنوبی و حتی ازربایجان شمالی که مسیحی بودند نیز مسلمان شدند و آنهایی که مسیحی مانده بودند با تغییر مذهب خودشان در بین مسیحیان ارمنی که مذهبی متفاوت با ترکان مسیحی آلبان داشتند هضم و آسمیله شدند هر چند هنوز هم بخشی از ترکان البان با حفظ هویت و زبان و دین خودشان تا به امروز در بین برادران مسلمان خودشان پابرجا ماندهاند.
در زمان هاورن رشید که فشار به آزربایجان و ترکان به اوج خود رسیده بود بابک و یارانش که در آیین مزدکی یا شامانیزم یا حتی گوران(اهل حق یا سیرطالبی که به نوعی عقیده و نوع نگرش ترکان اهل حق یا گورانها آمیخته شامانیزم و اسلام هست) بودند قیام کردند و از زمان هارون رشید ، مامون تا زمان معتصم که حدود بیست سال سرزمین آزربایجان تا شهر همدان دوباره مستقل شد اما با حیلهگری و بیرحمی معتصم و خیانت افشین و ارمنیها به بابک آنها در مقابل اعراب در همدان قتل و عام و مجبور به عقب نشینی به سمت قلعه بئز شدند که امروز به قلعه بابک معروف هست و بعد از چندی با خیانت پادشاه ارامنه بابک اسیر شد و قیام آزربایجان در مقابل اعراب تبدیل به آتش زیر خاکستر شد تا در زمان مناسبی دوباره زبانه گیرد.
منابع:
بابک سیریلمیش قیلینج جلال برگوشاد
ایران تورکلرین اسگی تاریخی (تاریخ دیرین ترکان ایران )؛ پروفسور محمد تقی زهتابی
زنجان سرزمین ترکان افشار: دکتر مقدم
تاریخ ترکان البان: موسی کالاناکاتلی
