ادتاج اتحادیه دمکراتیک ترک آذربایجان جنوبی
گادتب: اسامی مکانها اغلب مدت مدیدی پس از محو فرهنگ خالق آنها زنده مانده، ردپای گذشته را حفظ میکنند؛ برای مثال پسوندهای اسلاویک اُو، این، زیگ، 1200 سال پس از انقراض اسلاوها از آلمان امروزی، هنوز در آخر اسامی شهرهایی چون تترو، برلین، لایپزیگ باقیمانده و میدانیم که با گذشت هفت قرن از افول زبان عربی در جنوب اسپانیا، پیشوند گوادا بر روی اسامی رودها یادگار واژه عربی وادی بمعنی نهر بوده و گوادال کوییور همان وادی الکبیر است.
کسروی یکپنجم مقاله «آذری یا زبان باستان آذربایگان» را به اسامی مکانها اختصاص داده و با تاکید بر این واقعیت که «یکی از چیزهایی که مردم یک سرزمین و زبان آنان را نشان میدهد، نامهای رودها، کوهها، دیهها، شهرها و کویهاست. زیرا هر مردمی این نامها را از زبان خود پدید آورده، بر روی آن چیزها گزاردهاند» سراغ اسامی مکانها میرود تا با تحریف لغات مبرهن ترکی، چند لغت مثلا «آذری» از آنها استخراج کرده آنها را یادگاران روزهای ماقبل حضور ترکها در آذربایجان معرفی کند.
البته کسروی برخلاف «آذریها»ی امروزی، هرگز زبان فعلی مردم آذربایجان را آذری ننامید و همیشه به این زبان ترکی گفت، او فقط میگفت که پیش از آمدن ترکها، این دیار مال «آذریهایی» بوده که نسلشان حالا منقرض شده است. او بدون سند و صرفاً با ظاهراً و احتمالاً میگفت «ظاهرا نام اصلی روستاهایی مانند اشکه سو، یالقوزآغاج، استی بولاغ، سؤگودلو، گردکانلو، قوزلو قزلجه لغاتی مثل آب باریکه، یکهدار، گرمخانی، بیدک، گردکانک، جوزدان و سرخه بوده که بعدها به ترکی ترجمه شدهاند». البته کی و کجایش را خود کسروی هم نمیدانست و فقط حدس میزد.
برای کسروی زیاد مهم نبود که برای لغات مورد بحث ریشههای ارمنی، یونانی، چینی، هندی بتراشد، بلکه تلاشش در راستای اثبات غیرترکی بودن آنها بود. چون اسامی مکانها راویان گذشتهاند و سیاست میگفت که باید ترکها را از گذشته آذربایجان حذف کرد. چگونگی ظهور لغات هندی و رومی در دهات آذربایجان نیز برایش مهم نبود. برای مثال او لغت آشکارا ترکی قارقا بازاری را به گیراگی بازاری تحریف کرده، آن را لغتی یونانی گفت و نگفت که از کجا فهمیده که این لغت گیراگی بوده و گیراگی چگونه از یونان به اینجا آمده و به قارقا تبدیل شده است.
اگر اولویت اول کسروی، پهلوی و فعلی، تحریف اسامی مکانهای ما بوده، شاید گردآوری و حفظ این اسامی نیز بتواند از اولویتهای ما باشد.
