ادتاج اتحادیه دمکراتیک ترک آذربایجان جنوبی
گادتب: فرقه دموکرات آزربایجان ۱۲ شهریورماه ۱۳۲۴، با انتشار بیانیهای تاریخی در شهر تبریز پایتخت آزربایجان جنوبی، رسماً موجودیت خود را اعلام کرد. این بیانیه، نه تنها یک سند سیاسی، بلکه مراجعت به ملت تورک آزربایجان بود؛ سندی که با طرح و تاکید بر خواستهایی چون آزادیهای اجتماعی و فردی، عدالت اجتماعی، توسعه اقتصادی و حفظ هویت فرهنگی-زبانی ملت تورک آزربایجان جنوبی، به جرات میتوان گفت که بعد از مشروطه مدرنترین و دموکراتیکترین سند و یا مانیفست ارائه شده در منطقه، از سوی فرقهای بود که توانست با حمایت تاریخی ملت آزربایجان پایهگذار حکومت ملی در ۲۱ آذر ۱۳۲۴ باشد.
در این بیانیه ۱۲ ماده ای به اهم خواستهای تاریخی ملت تورک آزربایجان اشاره شده بود، از حفظ زبان و فرهنگ تورکی آزربایجانی و اعطای آزادیهای محلی تا حمایت از دهقانان و کارگران، اصلاح مالیاتها و مقابله با فساد.
از لزوم ایجاد کارخانجات و گسترش تجارت برای اشتغال و رفاه مردم تا حفظ روابط دوستانه با دولتهای دموکرات و مقابله با دخالت افراد نفوذی و خائن.
بیانیه ۱۲ شهریور آغاز عصیانی بود بر علیه تمامی مظالم راسیسم فارس که از ظهور پهلوی اول با کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹ چهره و سیاستهای نژادپرستانه فاشیسم فارس را به صورت سیستماتیک به نمایش گذاشته بود.حرکتی که با همراهی و همدلی اکثر طبقات و اقشار جامعه آنروز آزربایجان توانست حاکمیت ملی ملت آزربایجان جنوبی را هر چند به مدت محدود یکساله اما پر ثمر و درخشان در تاریخ معاصر ثبت نماید.
گرچه معادلات و معاملات بینالمللی و در راس آن رقابتهای بلوک شرق و غرب در قالب جنگ سرد از عوامل اصلی برباد رفتن حق حاکمیت ملی ملت آزربایجان جنوبی بود اما صفحات و مستندات تاریخی، شهادت بر آن دارد که نقش افراد ضعیف، نفوذی، خودفروخته و خائن نیز در شکست دولت ملی آزربایجان جنوبی به رهبری شهید سیدجعفر پیشهوری در ۲۱ آذر ۱۳۲۵، اساسی بوده است.
