دکتر توحید ملک زاده: مقدمه فجایع جیلولوق در اورمیه و سلماس و تشکیل ارتش مسیحی در غرب آذربایجان

گادتب: سال 1296 شمسی/ 1917 با وقوع انقلاب بلشویکی در روسیه قوای روس با غارت شهرهای سر راه خود به روسیه برمی گشتند. اورمیه ، سلماس و خوی از جمله این شهرهای غارت شده بود. با وقوع این انقلاب، دول متفق تصمیم گرفتند در مقابل عثمانی ها نیروهای مسیحی را متشکل نمایند چرا که قصد نداشتند با پیشروی عثمانی در آذربایجان منافعشان به خطر بیفتد. برای این کار در دی- بهمن 1296 شمسی،  تشکیل قوای مسیحی متشکل از جیلوهای رانده از عثمانی، ارامنه قفقاز و عثمانی و همراه با ماجراجویان وطنی مسیحی در نظر گرفته شد. کمیسیون متفقین با شرکت  افسران انگلیسی، نیکیتین قونسول روس، افسران فرانسوی کار تشکیل این دسته را برعهده گرفتند.

این نیروهای مسیحی به استعداد 4 گردان تیرانداز آشوری، 2 گردان ارمنی، 4 توپ ،300 سوار، یک گردان مسلسل و یک سرویس تلگراف بود. علاوه بر این نیروی رسمی، دهها هزار نیروی شبه نظامی آشوری جیلوی پیاده و ارامنه قاچاق نیز قبلا توسط پطروس امور غرب دریاچه اورمیه را بدست گرفته بودند. فرماندهی عالی با کلنل کوزمین روس بود و وی با کمک 3 افسر فرانسوی و 30 صاحب منصب از ملل دیگراین قشون با مرکزیت اورمیه را اداره می کرد.

با تشکیل ارتش مسیحی در اورمیه، پلیس مسیحی نیز از اوائل بهمن 1296 شمسی در اورمیه  تشکیل و تصادماتی با اهالی اورمیه پیدا کرده که در اوایل اسفند 1296 اورمیه و سلماس متاسفانه وارد مرحله کشتار همگانی گردید….