شهر تورکنشین کرکوک و حملات عشایر برای تصرف آن از طریق صندوق

گادتب: شهر تورکمن نشین کرکوک به عنوان مرکز فرهنگی تورکان عراق امروزه زیر شدیدترین فشارها از جنگ جهانی اول برای تغییر هویت تورکی قرار دارد. توسعه طلبی‌های اکراد برای تصرف کامل این شهر بی علت نیست چرا که درصد زیادی از منابع نفتی شمال عراق در این ناحیه قرار دارد. منطقه نفتی گورگور بابا مهمترین علت طمع اکراد به این منطقه زرخیز می‌باشد. شهر کرکوک از زمان اقوام باستان گوتتی و هورری به عنوان یکی از شهرهای منطقه بین‌النهرین از اهمیت زیادی برخوردار بوده و وجود آثار زیادی از تورکان باستان، تعلق این شهر را به حوزه فرهنگی تورکان انکارناپذیر می‌نماید.

وجود صدها شاعر و نویسنده تورک‌زبان در عراق خصوصا افتخار ادبیات تورکان اوغوز خصوصا تورکان آزربایجان یعنی مولانا فضولی بر اهمیت فرهنگی این شهر می‌افزاید.

تا وقوع جنگ جهانی اول یعنی حاکمیت عثمانی‌ها در منطقه اکثریت شهر را تورکمن‌ها تشکیل می‌داد و در اطراف شهر ایلات کرد به صورت کوچرو زندگی می‌کردند. افسر انگلیسی ادموندز نیز که در جنگ جهانی اول در جریان اشغال عراق امروزین از کرکوک دیدن کرده بود بر این نکته صحه می‌گذارد ولی متاسفانه با استخراج نفت از کرکوک در سال ۱۹۳۰ سیر مهاجرت اکراد و اعراب به منطقه برای کار شروع شد و ترکیب جمعیتی منطقه به شدت تغییر نمود بطوریکه در سال ۱۹۶۵ از کل نفوس ۱۶۷ هزاری کرکوک کمتر از ۶۰ هزار نفر را تورک‌ها تشکیل داده و بقیه را اعراب، نسطوری‌ها و اکراد تشکیل دادند. با اینحال وجود توپونیم‌ها و اسامی محلات نشان می‌دهد که از ۲۶ محله کرکوک بیش از ۲۱ محله تورک‌نشین بوده و بقیه مهاجرنشین می‌باشد. اکراد با تصرف کرکوک در اوایل سده حاضر در یک شب ادارات اسناد و املاک و ثبت احوال را به آتش کشیدند تا تاریخ حضور تورکان در این منطقه مورد سوال باشد. با اذیت و آزار تورکمن‌ها نفوس این قوم بشدت پایین آمد و امروزه با مهاجرت اکراد و اعراب به منطقه در مجلس قبلی استانی کرکوک با ۴۱ عضو ۲۷ نفر کرد، ۸ عرب، ۶ تورکمن می‌باشد و در مجلس عراق از استان کرکوک ۸ نماینده کرد، ۲ تورکمن و ۲ عرب می‌باشد. علیرغم زورگویی‌های اکراد هیچ سند تاریخی وجود ندارد که نشان دهد شهر کرکوک در منطقه کردنشین عراق بوده و از نظر جغرافیاییی نیز از مناطق سلیمانیه و اربیل جدا می‌باشد با اینحال عشایر با استفاده از خلا قانونی برای تصاحب سیستم بوروکراسی کرکوک مثل مور و ملخ به حوزه‌های این شهر ریخته و درگیری‌های اخیر اهالی بومی شهر و مهاجرین شتابان برای ریختن رای به این خاطر است. چقدر این صحنه‌ها برای ما آشناست!

دکتر «توحید ملک زاده»