معرفی تورک های افشار کرمان

گادتب: در استان کرمان تورکهایی از ایل بزرگ افشار وجود دارند که در ازمنه ی مختلفی نظیر صفویه و غیره وارد کرمان شده‌اند که میتوان از عوامل هجرت این طوایف و خانواده ها که بعضا به صورت یک ایل بزرگ و همچنین خیلی اوقات در قالب چند خانواده عشایر تورک تبار در اثر عوامل مختلفی نظیربخشش یک نقطه  خوش آب و هوا و مستعد شرایط عشایری آن ایل به علت دلاوریهایی که در جنگها و خوش خدمتی انجام داده اند و یا تبعید و کوچ اجباری در اثر بروز اختلاف با حاکم وقت به کرمان آمده اند.

این کوچها ازمناطقی نظیر اورمیه، قزوین، زنجان، کهگیلویه، تهران، داراب و فارس انجام میشده یا یکسره به کرمان آمده‌اند و یا تدریجی مثل کوچ از آناتولی به آذربایجان و بعد تهران سپس فارس و سر آخر به کرمان رسیده و اسکان یافته اند.

اولین خبر از حضور تورکان افشار در کرمان مربوط به دوره شاه اسماعیل بزرگ صفوی است که در سال ۹۱۶ قمری (حدود پانصد سال قبل) افشارهای قاسملو را به سرکردگی بِیرام بیگ افشار به کرمان فرستاد. شاه تهماسب نیز در سال ۹۳۳ هجری قمری شاه قلی سلطان افشار را که در کرمان زندگی می‌کرد؛ به حکومت آنجا گماشت. از دوره صفویه تا ظهور کریم خان زند حکومت ولایت کرمان در دست تورکان افشار بود و آخرین عضو از افشارهای کرمان شاهرخ خان افشار بود که در سال ۱۱۷۲ توسط کریم خان زند کشته شد. مدت حکومت افشارها در کرمان بیش از ۲۵۰ سال بود.

افشارهای استان کرمان به دو دسته تقسیم میشوند: افشارهای شمال کرمان(کوهبنان، زرند، رفسنجان و شهربابک) که دو سه نسل قبل همگی فارسیزه شده و به تورکی تکلم نمی‌کنند؛ اگرچه ممکن است برخی از اصالت خود آگاه باشند و افشارهای جنوب کرمان که از سیرجان و بافت شروع شده تا نواحی از باغات بندرعباس و جیرفت که جمعیت بالایی را شامل می‌شوند و در نواحی بافت‌، گوغر، کیسکان، کوشاه، چهارگنبد و بلورد سیرجان(ییلاق و سرحدات) و خبر، ارزوییه، صوغان، وکیل آباد، حاجی آباد، باغات و جیرفت(قشلاق و گرمسیرات) زندگی می‌کنند که تا قبل از انقلاب اکثر این ایلات به زندگی عشایری و دامداری مشغول بوده و قشلاق و ییلاق میکرده اند و اکنون از آن جمعیت چند هزاره فقط تعداد کمی پیشه  گذشتگان را در دست دارند و اکثریت اسکان داده شده و در جمعیت شهری حل شده اند:

بنابر آمار سرشماري‌ در تيرماه‌ 1366 عشاير كوچنده ايل‌ افشار -و نه افشارهایی که یکجانشین گشته بودند- در  كرمان‌ دارای ۲۶ طايفه‌ بوده‌ و دارای ۲،۰۷۴ خانوار بوده‌اند که اگر هر خانوار را دست کم پنج نفر حساب کرده باشیم صرفاً جمعیت افشارهای کوچنده جنوب کرمان که به تورکی تکلم می‌کنند در سال ۱۳۶۶ بیش از ۱۰،۰۰۰ نفر بوده است.

در حال حاضر در استان کرمان قالی های افشار بدون این که نامی از تورکان افشار ببرند به نام قالی کرمانی مصادره کرده و زبان قانونمند تورکان افشار را گویش افشاری می‌نامند!

ایل بزرگ پیچاقچی که در حال حاضر ایلی بوده و اغلب در شهرستان سیرجان و همچنین شهرستان های دیگری از استان های کرمان، فارس، یزد و هرمزگان ساکنند نیز احتمالاً از طوایف ایل افشار بوده‌اند که بعدتر از آنها جدا گردیده‌اند. اوبرلینگ پیچاقچی ها را از افشارهای ناحیه زنجان، قزوین و ری (تهران) محسوب می‌کند که به کرمان آمده‌اند و همچنین وجود روستایی به نام پیچاقچی در شهرستان افشار نشین شاهین دژ (سائین قلعه) غرب آذربایجان نیز خود مصداق این واقعیت است.

منبع:

بهمن رنجبران – نادرصاحبقران- انتشارات خانه علوم و تربیت – سال۱۳۹۹ – ص۴۸۰