ادتاج اتحادیه دمکراتیک ترک آذربایجان جنوبی
گادتب: ۲۶ آذر ۱۳۲۵ یکی از سیاهترین روزهای تاریخ ملت آزربایجان است؛ روزی که رژیم پهلوی با پشتیبانی قدرتهای خارجی، جنگی تمامعیار علیه هویت ملی، زبان مادری و موجودیت فرهنگی آزربایجان به راه انداخت. «جشن کتابسوزان» نه یک اقدام اتفاقی، بلکه بخشی از یک سیاست آگاهانه و برنامهریزیشدهی نسلکشی فرهنگی و استعمار برای درهم شکستن ارادهی ملت آزربایجان و نابودی دستاوردهای حکومت ملی آزربایجان بود؛ حکومتی که تجلی خواست تاریخی این ملت برای ادارهی سرنوشت خویش به شمار میرفت.
چند روز پس از سرکوب خونین حکومت ملی آزربایجان، دولت مرکزی با هدف ریشهکن کردن زبان و فرهنگ آزربایجانی، در سراسر شهرها و روستاهای آزربایجان دست به کتابسوزی گسترده زد. تمامی کتابهای درسی و آثار فرهنگی که به زبان تورکی آزربایجانی چاپ شده بودند، به آتش کشیده شدند. این اقدام، مصداق بارز نسلکشی فرهنگی بود؛ تلاشی سازمانیافته برای نابودی ابزارهای انتقال هویت، حافظهی تاریخی و آگاهی ملی، و قطع پیوند نسلهای آینده با زبان مادری و ریشههای فرهنگی خود. ملت آزربایجان این جنایت ملی و فرهنگی را هرگز از حافظهی جمعی خود پاک نخواهد کرد.
در تبریز، قلب تپندهی آزربایجان، کتابسوزی در میدان ساعت، میدان شهرداری، دانشسرای تبریز و دهها مدرسه انجام گرفت. بنا به روایت شاهدان عینی، کودکان و دانشآموزان را به صف کرده و آنان را مجبور میساختند تا برای اجازهی ادامهی تحصیل، کتابهای درسی تورکی خود ـ بهویژه کتاب «آنادیلی» (زبان مادری) ـ را با فریاد «زندهباد شاه» به آتش بیندازند. این صحنهها، جلوهای عریان از نسلکشی فرهنگی از طریق تحقیر، اجبار و خشونت روانی بود؛ جایی که حتی کودکان نیز به ابزار اجرای سیاست انکار هویت بدل شدند. بسیاری از دانشآموزان به دلیل امتناع از این اقدام ضدملی، بهشدت مورد ضربوشتم قرار گرفتند و حتی با آتش مجازات شدند.
ابعاد این جنایت فرهنگی و نسلکشی هویتی چنان گسترده بود که دود حاصل از سوزاندن کتابهای تورکی، ساعتها آسمان تبریز را پوشاند. همزمان، در میدان دانشسرای تبریز شماری از جوانان آزربایجانی به دار آویخته شدند و بنا بر برخی گزارشها، چندین معلم ملیگرا زندهزنده در آتش سوزانده شدند. در شهرهای تبریز، اورمو، زنجان، اردبیل و دیگر مناطق آزربایجان، خانههای روشنفکران و مبارزان ملی ـ صرفاً به جرم دفاع از زبان، فرهنگ و حقوق ملی ـ همراه با خانوادههایشان به آتش کشیده شد. این اقدامات، پیوند سرکوب فیزیکی با نسلکشی فرهنگی را بهروشنی نشان میدهد. در همان روزها، دانشگاه تازهتأسیس آزربایجان نیز توسط نیروهای اشغالگر تخریب گردید؛ اقدامی که بیانگر هراس حکومت از تولید آگاهی و تداوم فرهنگ ملی بود.
جشن کتابسوزان پس از ۲۶ آذر نیز برای روزها ادامه یافت. دولت مرکزی در راستای سیاست یکسانسازی اجباری و تداوم نسلکشی فرهنگی، چاپخانههای آزربایجانی را تعطیل کرد، آموزش به زبان تورکی آزربایجانی را ممنوع نمود و با تحمیل کتابهای درسی فارسی، آموزش تکزبانه را بر ملت آزربایجان تحمیل کرد. این سیاستها بخشی از پروژهی بلندمدت انکار ملت آزربایجان و استحالهی هویتی آن بود.
ملت آزربایجان این فاجعهی ملی، این نسلکشی فرهنگی، و این یورش سازمانیافته به زبان مادری و هویت تاریخی خویش را هرگز فراموش نخواهد کرد. زیرا ملتی که حافظهی تاریخی دارد، با کتابسوزی، سرکوب و دار خاموش نمیشود.
«ارکین وطن اوغلو»
