ادتاج اتحادیه دمکراتیک ترک آذربایجان جنوبی
گادتب: آوسترالیا آذربایجان آسوسیاسیاسینین پرزیدنتی، گونئی آذربایجان دموکراتیک تورک بیرلییینین (گادتب) بین االملل علاقەلر دپارتامئنتینین صدری سایین میکائیل بَی اویتا تورک آکادمیسیینلر بیرلییینین تشکیل ائتدییی «قنیرە پاشایئوا و تورک دونیاسی: ادبیات، سییاست، کولتور و بیرلیک ایدەالی» آدلی بین االملل کنفرانسدا چیخیش ائدیب.
سایین میکاییل بَیین چیخیشینین متنینى اولدوغو کیمی تقدیم ائدیریک:
سایین باشقان، پروفوسور دکتر گولدن بولوک، دەیرلی آکادمیسیینلر، قییمتلی قاتیلیمجیلار،
هپینیزی سایغییلا سلاملییوروم.
بن میکائیل اویتا آوسترالیا آذربایجان آسوسیاسیاسینین پرزیدنتی و گونئی آذربایجان دمکراتیک تورک بیرلییینین (گادتب) اولوسلارآراسی علاقەلر دپارتمئنتین صدری
بوگون سیزلرلە، گونئی آذربایجانین میلی، سییاسی و کولتورل مسئلەلرینین اولوسلاراراسی کامویا تاشینماسی قونوسونو و بو چرچیوەدە دیاسپورانین، سیویل توپلوم کورولوشلارینین و اولوسلاراراسی ایله تیشیم آغلارینین رولونو پایلاشماق ایستییوروم.
بو قونونون قنیرە پاشایئوا و تورک دونیاسی باغلامیندا الە آلینماسی دا آیریجا آنلاملیدیر.
چونکی پاشایئوانین سییاسی و کولتورەل فعالیتلرینین اونملی بیر بویوتونو، تورک دونیاسینین فرقلیِ بۆلگەلرین دە یاشایان توپلوملار آراسین داکی کولتورەل باغلارین گوچلەندیریلمەسی و بو توپلوملارین مسئلەلرینین اولوسلاراراسی پلاتفورملاردا گۆرونور قیلینماسی اولوشتورموشتور.
گونئی آذربایجان ندن اولوسلاراراسی بیر مسئلەدیر؟
گونئی آذربایجان، ایرانین قوزئیبا تیسین دا یاشایان میلیونلارجا آذربایجان تورکونون تاریخی، کولتورەل و دیلسل وارلیغینی ایفادە ائدەن اونەملی بیر بۆلگەدیر.
بوراداَکی مسئلە یالنیزجا سییاسی بیر مسئلە دەییلدیر.
باکمییاراق کی بیز تورکلر بو بۆلگَدە مین ییلدن آرتیق باشقا میلتلرە و دینلرە عدالتلی حاکیمیتلَریمیز اولوب.
آینی زاماندا دیل، ائییتیم، کولتورل کیملیک، ایفادە اؤزگورلویو، تاریخی میراث و توپلومسال قاتیلِم مسئله لرینی دە قاپساماقتادیر.
آذربایجان تورکجەسینین ائییتیم و کاموسال یاشامدا قوللانِیلماسی قونوسونداکی سینیرلامالار، کولتورەل فعالیتلر اوزەرین ده کی باسقیلار و آکتیویستلرین قارشیلاشدیغی سورونلار، گونئی آذربایجان مسئلەسینین ندن اینسان حاقلاری و کولتورەل حاقلار چرچیوەسیندە دە الە آلینماسی گرکدییینی گوسترمکتەدیر.
اولوسلاراراسی کورولوشلار و گونئی آذربایجان اوزەرینە چالیشان آراشدییرما کوروملارِی دا دیلسەل و کولتورەل حقلار ایلە آکتیویستلرە یۆنەلیک باسقیلار قونوسوندَ بنزر قایغیلاری گوندەمە گتیرمیشتیر. یعنی گونئی آذربایجان.
بورادا اوزەللیکله وورغولاماق ایستەدییم نۆقطە شۆیدور:
بیر توپلومون دیلینی و کولتورونو قورومَا حَقی، یالنیزجا او توپلومون ایچ مسئلەسی دئییلدیر.
بو آینی زاماندا اویورسال کولتورل حقلار و اینسان حقلاری مسئلەسیدیر.
دیل و کولتور کیملیین تملیدیر
بیر توپلومون کیملییی یالنیزجا سییاسی سینییرلارلا بلیرلنمز.
دیل، ادبییات، موزیک، گلەنکلر، تاریخ و کولتورل حافظە دە کیملیین تمل عنصورلاریدیر.
گونئی آذربایجان آچیسیندان آذربایجان تورکجەسینین قورونماسی بو ندنله بؤیوک اؤنم تاشیماکتادیر.
چونکی دیل یالنیزجا ایله تیشیم آراجی دئییلدیر.
دیل، بیر توپلومون تاریخینی سونراکی نسیللرە آقتارما آراجیدیر. ادبیات دیل آراجیلیغییلا یاشار.
شعر دیل آراجیلیغییلا نسیلدەن نسیلە آقتاریلیر.
عایلە حافظەسی، فولکلور، دئییملەر، حالق موزییی و کولتورەل آنلاتیلار دا دیل سایەسیندە قورونور.
بو ندنله آنا دیلدە ائییتیم و کولتورەل اورەتیم ایمکانلارینین قورونماسی، یالنیزجا ائییتیم پولیتیکاسی اولاراق دئییل، کولتورەل دواملیلیق آچیسیندان دا دەیرلندیریلمەلیدیر.
اولوسلاراراسی کامویا اوْلاشمانین اؤنمی
بوگون دونیانین هر هانگی بیر یئرین ده کی بیر اولای، بیرقاچ ساعت ایچیندە سوسیال مدیا و دیجیتال پلاتفورملار آراجیلیغییلا اولوسلاراراسی کامویا اوْلاشابیلْمەکتەدیر.
فَقَط گۆرونتیلە گَرچَک آنلامدا اولوسلاراراسی فَرْقِندالیق آینی شَئی دئییلدیر.
بیر مسئلەنین اولوسلاراراسی کامویادا یئر بولابیلْمه سی اوچون دوزَنلی، گۆوَنیلیر و بلگەلەنە بیلن بیلگی آقیشینا احتیاج واردیر.
بو نۆقطەده دیاسپورا قورولوشلارینین اونملی بیر رولو بولونماکتادیر. دیاسپورا قورولوشلاری؛
• سیاسی تمثیلجیلرلە ایله تیشیم قورابیلیر،
• اولوسلاراراسی اینسان حقلاری قورولوشلارِییلا تماس ساغلایابیلیر،
• آکادەمیک و کولتورەل ائتکینلیکلر دوزەنلەیە بیلیر،
• مدیا قورولوشلارینا بیلگی ساغلایابیلیر،
• دیجیتال پلاتفورملاردا ایچَریک اورەتە بیلیر.
• فەرْقلی اولکەلردە یاشایان آذربایجان تورکلَری آراسیندا ایله تیشیم و دایانیشمانی گوچلَندیرە بیلیر.
گونئی آذربایجان مسئلەسینین اولوسلاراراسیلَشدیرا بیلَر آچیسیندان بو فعالیتلرین سورەکلیلیک تاشیماسی اوزەللیکله اونملیدیر.
آوسترالیاداکی دیاسپورا فعالیتلەرِی
آوسترالیا اۆرْنَه یی بورادا آیریجا اونەملیدیر. آوسترالیاداکی آذربایجانلی دیاسپورا قورولوشلارِی، گونئی آذربایجان ایلە ایلگیلی مسئلەلَری آوسترالیاداکی سییاسی تمثیلجیلَرە، سیویل توپلوم قورولوشلارینا، مدیا قورولوشلارینا و داها گئنیش کامویا تاشیمایا چالیشماکتادیر.
بو فعالیتلرین تمل آماجی یالنیزجا بیر سییاسی گۆروشۆ ساوونماق دئییل، آینی زاماندا گونئی آذربایجانداکی گَلیشمەلەر قونوسوندا بیلگی و فَرْقِندالیق اولوشدورماقتیر.
بو چرچیوەده گونئی آذربایجان دمکراتیک تورک بیرلییی و آوسترالیا-آذربایجان توپلومو گیبی قورولوشلار؛ سییاسی تمثیلجیلرلە یازیشمالار، اولوسلاراراسی قورولوشلارلا تماسلار، دیاسپورا ایشبیْرلییی و آذربایجان تورکجەسی ایلە فارسی مدیا کاناللارینین قوللانِیلماسی گیبی یۆنتملردن یارارلانماکتادیر.
بۆیلەجە یئرەل بیر مسئلە، فرْقلی اولکەلرده کی کامویلارینین و قارار وئریجیلرین دیکّاتینە سونولمایا چالیشیلماکتادیر.
# قەنیرە پاشایەوانین یاخلاشیمی و تورک دونیاسی
بو نۆقتەدَ قەنیرە پاشایەوانین میراثینا تەکرار دۆنمَک ایستییوروم.
پاشایەوانین سییاسی حیاتِی یالنیزجا آذربایجانین ایچ پولیتیکاسییلا سینییرلی دەییلدی.
پارلامەنتر دیپلوماسی، تورک دونیاسی آراسندا کی ائلیشکیلەر، کولتور و
اولوسلاراراسی تەمسیل فەعالیتلەرِی اونون چالیشمالاریندا اونەملی یەر توتموشتور.
اوزەللیکلی فەرْقلی تورک توپلوملارِی آراسندا کولتورەل و سییاسی باغلارین گوچلَندیریلمَسینە یۆنەلیک فەعالیتلەرِی دیکّات چَکمیشتیر.
پاشایئوانین قونوشمالارِیندا و فعالیتلرِینده تورک دونیاسیندا بیرلیک و دایانیشما دوشونجَه سینین اونملی بیر یئر توتدوغونو گۆرۆیوروز.
اۆرْنَه یْین ۲۰۱۷ ییلیندا تورک دونیاسی اوزەرینَ یاپدیغی بیر قونوشمادا بیرلیک و دایانیشمانی تورک دونیاسینین گوچونون تمل عنصورلارِیندان بیری اولاراق دەیرلَندیرمیشتیر. (آنادولو آژانسی)
بو یاخلاشیم، گونئی آذربایجان مسئلەسی آچیسیندان دا اونملی بیر پرسپکتیف سونماکتادیر.
چونکی گونئی آذربایجانین مسئلەلرِی یالنیزجا بۆلگَه سل بیر قونۇ اولاراق دئییل، تورک دونیاسینین کولتورەل میراثینین بیر پارچاسی اولاراق دا الە آلینابیلیر.
آنجاق بورادا اونەملی بیر آییریم واردیر
تورک دونیاسیندا کولتورەل دایانیشما فیکرینی ساوونورکَن، فرْقلی توپلوملارین کَندی اوْزگۆن تاریخلَرینى، کیملیکلَرینى و سییاسی شَرطلَرینى دە دیکّاتە آلماق گَرَکیر.
دولاییسییلا بیرلیک فیکری، فرْقلیلیکلَرین اورتادان قالدیریلما َسی آنلامینا گَلْمه مه لیدیر.
تام تَرسیَنە، دیلسل و کولتورەل چَشیتلیلییین قورونماسی اوزَرینە قورولان بیر دایانیشما داها سورَکلی اولابیلیر.
گونئی آذربایجان اۆرْنه َیینده دە آماج، اینسانلارین کَندی دیللَرینى قونوشابیلْمَه لَرِی، کولتورلرینى یاشادابیلْمَلَرِی و کَندی گلَه جَکلَرِی حَقّینده باریشچیل و دەمکراتیک یوللارلا سۆز صاحیبی اولا بیلمەلَرِیدیر.
آکادمیک دونیانین رولو
بورادا آکادمیسیینلَرە دە اونَملی بیر سوروملولوق دوشمَکتَدیر.
چونکی سییاسی تارتیشمالار زامان زامان توپلوملارین گَرچَک دَنَییم لَرینین اؤنونە گَئچه بیلمَکتَدیر.
آکادمیک چالیشمالار ایسە بلگه َلَر، تاریخی قاینَاقلار، ساحە آراشدییرمالارِی، اینسان حاقلاری راپورتلارِی و فَرْقلی باخیش آچیلاری اوزَریندَن داها سیستمَاتیک بیر بیلگی اورَتمه ایمکانى ساغلار.
بو ندَنله گونئی آذربایجان قونوسوندا داها فازلا؛
آکادمیک آراشدییرمایا، اولوسلاراراسی کنفرانسا،
قارشیلاشدیرمالی دیل و کولتور چالیشمالارینا، سۆزلو تاریخ پْرۆژەلَرینه و دیاسپورا آراشدییرمالارینا احتیاج اولدوغونو دوشونویوروم.
اوزەللیکله گونئی آذربایجان ادبیاتینین، موزه یینین، فولکلورونون و دیلینین اولوسلاراراسی آکادمیک چَورەلَرده داها فازلا آراشدییریلماَسی، بو کولتورەل میراثین قورونماسینا قاتقی ساغلایابیلیر.
نَتیجه
نَتیجه اولاراق گونئی آذربایجان مسئلەسی اوچ تمل بویوتدا دەیرلَندیریله بیلیر
بیرینجیسی، کولتورەل بویوت:
آذربایجان تورکجه سینین، ادبیاتینین، تاریخینین و کولتورەل میراثینین قورونماسی.
ایکینجیسی، اینسان حاقلاری بویوتو:
دیل، ائییتیم، ایفادە، کولتورەل یاشام و باریشچیل توپلومسال قاتیلِم گیبی تمل حقلارین قورونماسی.
اوچونجوسو، اولوسلاراراسی بویوت:
بو مسئلەلَرین اولوسلاراراسی کامویا، آکادمیک چَورەلَرە، مدیا قورولوشلارینا و ایلگیلی کوروملارا دوزنلی و گۆوَنَلی بیچیمده آقتاریلماسی.
قنیرە پاشایئوانین تورک دونیاسینا ایلگیلی یاخلاشیمی دا بیزە بورادا اونملی بیر پرسپئکتیف سونماکتادیر:
کولتورل باغلار، سییاسی سینیرلارین اوته سینده توپلوملار آراسیندا ایله تیشیم و دایانیشما اولوشدورابیلیر.
گونئی آذربایجانین دیلی، کولتورو و تاریخی میراثی دە بو داها گەنیش تورک دونیاسی کولتورەل آلانینین اوؤنملی پارچالاریندان بیریدیر.
بوگون احتیاج دوْیولان شَی، فَرْقلی گۆروشلَرین چاتیشماسی دەییل؛ داها فاَزلا
بیلگی، آکادمیک آراشدییرما، اولوسلاراراسی دییالوگ و باریشچیل ایله تیشیمدیر.
گونئی آذربایجانین مسئلەلرینین اولوسلاراراسی کامویادا داها گۆرونور حالە گَلمه سی، یالنیزجا بیر توپلومون سَسینین دویولماسی آچیسیندان دئییل، کولتورەل چئشیتلی لییین، اینسان حقلارینین و توپلومسال دییالوگون گوچلَندیریلمه َسی آچیسیندان دا اونم تاشیماکتادیر.
بو ندَنله دیاسپورا قورولوشلارِی، آکادمیسیینلَر، مدیا، اینسان حقلاری قوروملارِی و تورک دونیاسینین کولتورەل قورولوشلارِی آراسینداکی ایشبیْرلییینین گَلیشدیرِلمه سی گەَه جَکته اونَملی بیر آلان اولاجاقتیر.
سۆزلَرِیمی، قَنیرە پاشایئوانین تورک دونیاسی اوچون اونَملی ورْدییی کولتورەل دایانیشما و بیرلیک آنلاییشینین، فَرْقلی توپلوملارین کَندی کیملیکلَرینى و کولتورلرینى اؤزگورجه یاشاتابیلمَرلَریْله داها آنلاملی حالە گَلَه جه َیینی وورغولایاراق تاماملاماق ایستییوروم.
بَنی دینلَه دییینیز اوچون تشَکّور ائدییوروم.
