Məktəblərin başlandığı bir vaxtda adları türk dilində olduğuna görə doğum haqqında şəhadətnamə verilməyən çox sayda uşaq var

GADTB: Sentyabrın gəlişi və məktəblərin açılması ilə milyonlarla uşaq həvəslə məktəbə yollanır. Məktəb uşaqların həmyaşıdları ilə birlikdə öyrəndiyi, təcrübə qazandığı və inkişaf etdiyi məkandır. Lakin türk, kürd, ərəb, bəluç, lor, gilək və digər dil və mədəni qruplarına mənsub uşaqlar üçün tədris ilinin başlanması illərdir davam edən başqa bir məhrumiyyəti xatırladır: “ana dilində təhsil hüququndan” məhrumiyyət.

İran Konstitusiyasının 15-ci maddəsi fars dili ilə yanaşı, “yerli və etnik dillərin ədəbiyyatının məktəblərdə tədrisini” “azad” elan edib. Sözügedən maddənin həyata keçirilməsi ana dilində təhsil anlamına gəlməsə də, təxminən yarım əsr keçməsinə baxmayaraq, bu maddənin icrası hələ də reallaşdırılmayıb.

Bu məhrumiyyətlə yanaşı, çox sayda türk uşağı başqa bir problemlə də üzləşir: “ana dilində ad hüququndan” məhrumiyyət.

Hər il çox sayda uşaq türk dilində olan adlarına görə Vətəndaşlıq Qeydiyyatı İdarəsinin etirazı ilə üzləşir və aylarla, hətta illərlə doğum haqqında şəhadətnamə ala bilmir. Onlar həyatlarının elə ilk çağlarından ayrı-seçkiliyin acı dadını hiss edirlər. Bu məsələ uşağın hüquqlarının pozulması və valideynlərin övladlarına ad seçmək hüququnun məhdudlaşdırılması ilə yanaşı, ölkədə bərabərlik, insan ləyaqəti və mədəni müxtəlifliyə hörmət prinsipləri ilə də ziddiyyət təşkil edir.

Uşağın şəhadətnaməsiz qalması yalnız inzibati məsələ deyil. Bu vəziyyət onun təhsil və məktəbə çıxış hüququ da daxil olmaqla, bir sıra fundamental hüquq və xidmətlərdən yararlanmasına mənfi təsir göstərə bilər.

Uşaq hüquqları baxımından da Uşaq Hüquqları Konvensiyasının 7-ci maddəsi uşağın ada sahib olmaq və doğumunun qeydiyyata alınması hüququnu vurğulayır. Konvensiyanın 8-ci maddəsində isə uşağın öz kimliyini, o cümlədən adını qorumaq hüququ təsbit olunur.

Bu paylaşımda #Balamin_Adi kampaniyası bir aydan iki ilədək müddətdə doğum haqqında şəhadətnaməsiz qalan 12 türk azərbaycanlı uşağın adlarını toplayıb. Bu siyahı mövcud halların yalnız bir hissəsidir. Belə problemlə üzləşən uşaqların sayı daha çoxdur. Lakin bir çox valideyn müxtəlif səbəblərdən övladlarının vəziyyətini ictimailəşdirməkdən çəkinir.

Arka Rəzmi – 2 yaş (Təbriz)

Elşən Abdullahi – 1 yaş (Xoy)

Talay Minqi – 1 yaş (Təbriz)

Eylman Yusifi – 11 aylıq (Miyandab)

Onur Xəlilzadə – 9 aylıq (Təbriz)

Bərkay – 8 aylıq (Təbriz)

Anız Aşiqi – 4 aylıq (Əcəbşir)

Elin Əliyar – 3 aylıq (Şərəfxana)

Elxan Yektayi – 2 aylıq (Rəbət Kərim)

Əlihan Bostani – 1 aylıq (Urmiya)

Elman Hüseyni – 1 aylıq (Xoy)

Sevgi Müdəbbir – 1 aylıq (Miyandab)