پرویز شاهمرسی: محله تبریزیها در شوشا

گادتب: شوشا مروارید آذربایجان است. مرواریدی است که سالها بود از صدف مام میهن جدا افتاده و در رنج و خون غوطه می خورد. اکنون هنگام آن است که صدف مروارید خود را در بر گیرد و حدیث عشق از سرگیرد.

شهر شوشا در فاصلة سالهای 1750 تا 1763 برپا شده است. ابتدا 9 محله داشته و بمرور زمان تعداد محلات به 17 رسیده است. محله تبریزیها یکی از نخستین محلات شوشا است. پناه علی خان جوانشیر بنیانگذار خان نشین قره باغ برای رونق دادن به شهر شوشا شماری از اهالی تبریز را به اینجا کوچ داد. بیشتر این کوچندگان صنعتگران و پیشه وران بودند. تبریزیان به فرهنگ قره باغ تحرک دادند.

ساز مقامی جای غزل و قوشما را گرفت. بسیاری از شاعران قره باغ از این محله برخاسته اند که می توان به آغاحسین عارف، سلیمان فاخر، عبدل شاهین، میرزا نجفقلی شمس ذاکر، فرخی و .. اشاره کرد. بیشتر ساکنان این محله باسواد بودند. از نیمة دوم قرن 18 عزاداری عاشورا در این محله آغاز شده است.

در سال 1840 ارمنیان به پشتیبانی روسها، عزاداری عاشورا را در این محله قدغن کردند. قاضی شوشا فتوا علیه ارمنیان داد. تبریزیان با چماق جنبش آورده و ارمنیان را به ضرب و شتم گرفتند. پلیس به سختی توانست طرفین را از هم جدا سازد.

تبریزیان نقشی فعال در کمیته «دفاعی» و «مجلس قره باغ» داشته و در وقایع سال 1905 و جنگ ارمنی – مسلمان رشادت فراوان از خود نشان دادند. محلة تبریزیها از نیمة دوم قرن 19 از صحنه تاریخ حذف شد.