امیرافشار افشاری: اشغالِ خاکِ گروس توسط عشایرِ کُرد

گادتب: گروس به مرکزیت بیجار یکی از عمده ترین و آبادترین ولایات آذربایجان در عصر قاجاریه بود  تا اینکه با شدت گرفتن جریان مشروطه در زمان محمد علی شاه [ به تحریک استعمارگرانی چون روس و انگلیسی  و مزدوران و نوچه های پان ایرانیستی خود که هدفی جز سقوط و نابودی سلسله ترک قاجاریه نداشتند و نهایتا نیز با کمک جیره خوارانشان موفق به این امر شدند] ،  حکومت قاجاریه رو به ضعف و سستی و اضمحلال گذاشت، در عصر آخرین خاقان قاجاریه( احمد علی شاه ) و البته قبل از آن بسیاری از عشایر و گله داران ( کُرد ) از شرق ایران  به سرحدات گروس و قروه کوچانده و متعاقب آن تعدّیات کَردها ( عشایر و گله داران )  به خاک گروس شروع شده بود.

 محمد مریوانی از نویسندگان بیجار گروس در کتاب ” نگاهی به تحولات گروس در جریان جنگ جهانی اول” با اشاره به تعدّیات و تجاوزات ایلات و عشایر و گله داران کُرد به خاک گروس می نویسد:”  طی دهه های 20 و 30 و بعد  از آن  َاز میان عشایر کُرد، طوایف گلباغی و مَندَمی، ابتدا گلباغی ها تعدّیات خود را به گروس آغاز کردند و مدتی پس آز آنان، مندمی ها نیز به گروس تاختند و خاک گروس را تبدیل به آوردگاه خود کردند. در ماههای آغازین سال 1333 ه.ق در دورانی که جنگ جهانی اول آغاز، اما آتش آن هنوز مناطق غربی کشور چون گروس را فرا نگرفته بود؛ آتش غارتگری ایل گلباغی شعله ور بود.”( مریوانی، 1395: 141)

 مریوانی در ادامه ضمن اشاره به غارتگری عشایر کُرد  در خاک گروس و ویران نمودن اکثریت روستاها  و قتل  اهالی و جلای وطن شدنِ ساکنان بومی گروس توسط ایلات و عشایر کُرد چنین می نویسد:”  از میان دهات گروس، 200 روستا در سرحد کردستان قرار داشتند که یک سمتش را گلباغی ها و سمت دیگر را مندمی ها مورد چپاول قرار داند و هر سال اقلا 200  هزار تومان غارت کرده و بیش از 200 نفر از اهالی را به قتل می رساندند. (همان، 1395: 141)

 :” از این 200 آبادی صد پارچه اش به کلی خالی از سکنه شد و خانه های آنان را هم آتش زدند. ساکنان آن ها اغلب مقتول و بعضی از پریشانی و فقر، جلای وطن کرده و به کارگری در تفلیس رفتند. 100 روستای دیگر نیز چندان آباد نبوده و روستایی که 200 خانوار داشت تا مرز 10 خانوار تنزل یافت و آن هم به گدایی امرار معاش می کردند(مریوانی،1395: 141)

 محسن صالحی از نویسندگان قروه با اشاره به خاطرات مُلاعلی مامقلی قروه ای درباره شرارت های عشایر کُرد می نویسد:” هر ایل و طایفه ، مخصوصا ایل و اکراد کردستان که دارای بیست تفنگ می باشند، کارشان غارتگری و چپاوُل بندگان خدا بود و به واسطه شرارت ایل مندمی و گلباغی، محال گروس و مهربانِ همدان و محالات سارال و هوباتو خراب و ویران شد.”(صالحی، 1391:  23 )

 نکته جالب توجه و قابل تأمّل در محتویّات کتاب این دو نویسنده ، اشغال و سکونت ایلات و عشایر کُرد متجاوز در روستاها و شهرهای گروس  و قروه می باشد که بواسطه این غارتگری ها و تعدّیات و جلای وطن اهالی بومی ، به راحتی در روستاهای اشغال شده و خالی از سکنه، سکنی گزیدند و البته تأسف بارتر اینکه همین مهاجمان دیروز، ادعای تاریخی و ارضی و هویتی نیز بر خاک و فرهنگ  و هویت اصیل و تاریخی گروس را دارند.!!!

منابع:

۱_ صالحی، محسن، ذکر صدمات و اوضاع شهرستان قروه در جریان جنگ جهانی اول به روایت مرحوم ملاعلی مامقلی،سنندج،1391

۲_ مریوانی،محمد، نگاهی به تحولات گروس در جریان جنگ جهانی اول،انتشارات دانشگاه کردستان، زمستان 1395