ادتاج اتحادیه دمکراتیک ترک آذربایجان جنوبی
گادتب: تشکیل حکومت خود مختار و ملی آذربایجان در ۲۱ آذر ۱۳۲۴ به رهبری سید جعفر پیشه وری بی شک مهمترین تحول سیاسی- اجتماعی – اقتصادی تاریخ معاصر آذربایجان است،که این واقعه بسیار مهم در هر دو دوران پهلوی و جمهوری اسلامی به صورت سانسور در کتب درسی ،رسانه ای و یا تحریف و واژگونه نشان دادن واقعیت ها بوده است،هرسال که در ۲۱ آذر تلوزیون و سایر رسانه های حکومتی را میبینم یا اصلا صحبتی در مورد این مسئله نمیکنند و یا اگر موضوعی مطرح می شود بر اساس تئوری های توطئه و دایی جان ناپلئونی است،حال آنکه واقعیت های مسئله دلایل جامعه شناختی و سیاسی عینی و ذهنی دارد که در اینجا مختصرا میخواهم بدان ها اشاره کنم.
بعد از شکست نهضت آزادی خواه و دموکراسی خواه مشروطه و به گلوله بستن شدن آزادی خواهان در پارک اتابک و با روی کار آمدن رضا خان ،آزادی خواهی در ایران سرکوب شد و تمام نویسنده گان و فعالین مدنی بازداشت و به صورت غیر دادگاهی روانه زندان ها شدند . یکی از این روزنامه نگاران سید جعفر پیشه وری بود،در واقع در زمان زمامداری رضا شاه هیچ نویسنده و فعال سیاسی منتقد و یا مخالف حکومت رضا پهلوی نماند ،همگی یا کشته می شدند یا سر از زندان در می آوردند.
تا اینکه حکومت رضا شاه توسط نیروهای خارجی به خاطر حمایت از آلمان نازی طی چند روز برداشته می شود و فضای آزادی بوجود می آید،آبراهامیان در این باره می نویسد “با اشغال ایران توسط انگلستان و شوروی در شهریور ۱۳۲۰ با از بین بردن استبداد،نارضاییهای اجتماعی سرکوب شده ی ۱۶ سال گذشته از بند رها کرد”.
پیشه وری که در مجلس ۱۴ ام اعتبارنامه اش رد شده بود،به تبریز بازگشت و با بازمانده گان نهضت مشروطه،نهضت جنگل،اعضای حزب کمونیست،نهضت خیابانی ،سازمان جدیدی به نام فرقه دموکرات آذربایجان تشکیل داد.
برخی از اعضای این سازمان حاجی عظیمخان (برادر ستارخان)، نظامالدوله رفیعی (عضو انجمن مشروطه و از موسسین فرقه دموکرات) ،مستشارالدوله (عضو انجمن آذربایجان در دوران مشروطه و از موسسین فرقه دموکرات) ،میرجعفرپیشه وری(از رهبران نهضت جنگل،روزنامه نگار زندانی دوران رضا شاه،عضو سابق حزب توده و رهبر فرقه دموکرات آذربایجان)، میرزه نوراله خان یکانی (از مجاهدان مشهور نهضت مشروطه و خیابانی )نعمت آقاولی صمصام ( از مجاهدان مشروطه) . مرندلی (از انقلابیون مشروطه و خیابانی )، علی فطرت (از شاعران نهضت مشروطه). علی قهرمانی (از اسب سواران و تفنگ داران ستارخان و نهضت خیابانی)، تقی شاهین ( از ۵۳ نفر)، طسوجلو جمالی (از انقلابیون مشروطه و خیابانی) ،میرکاظم (از مجاهدین نهضت مشروطه) ،جعفر ادیب و میر عبدالحسین فائقی (از معارفان مشروطه و قیام خیابانی ) و…
در واقع این روشنفکران و آزادی خواهان بودند که فرقه دموکرات آذربایجان را تشکیل دادند ،فرقه دموکرات آذربایجان راهی بود برای احیای آزادی خواهی دوباره در ایران و آذربایجان،آزادی خواهی که در مشروطه،نهضت جنگل گیلان،نهضت خیابانی و…با شکست انجامیده بود در آذربایجان میتوانست تحقق یابد.
