ادتاج اتحادیه دمکراتیک ترک آذربایجان جنوبی
گادتب: رحمان پوراکبر خیاوی ( روشن خیاوی ) مولف و محقق آذربایجان در مقاله ی ائتیمولوژی لغت “بارزیل “( یکی از روستاهای خیاو در استان اردبیل ) ضمن اشاره به داستان نوشته شدن الواح گلی “لودینگرای سومری ” توسط لودینگرا از معلمان زمان سومریان و کتابت آن توسط پروفسور معزز علمیه چیغ از اندیشمندان جهان ترک و در خصوص ارتباط ارضی،فرهنگی و زبانی سومریان بعنوان بانیان تمدن بشری با آذربایجان و ترکان می نویسد:
این کتاب در اصل مجموعه ی 33 لوحه ی گلی است که به صورت »نظم و نثر« نوشته شده و آن طور که معلوم است در روزگار خود نویسنده و بلافاصله بعد از نقر شدن ؛الواح مخفی شده و در جایی دور از چشم های مأموران دولت نگهداری شده است؛ همه ی این آگاهی ها از متن خود الواح فهمیده می شود. اما نویسنده ی الواح یعنی لودینگرا [ تینقرالو – تینگرالو – تینگرالی – ] و بعنوان یک شاعر و نویسنده ی اهل شهر اور-ur یا اوروک-uruk بوده و چهل و پنج سال شغل آموزگاری داشته است و این الواح را در سن پیری نوشته و محفوظ داشته است.[ لوتینگرا یا تینگرالو کلمه ای ست ترکی مرکب از دو لغت ” تینگرا یا تانگری به معنی خدا و ” لو – لی ” به معنی مرد، اهل، طایفه و…می باشد ]
لودینگرا مطالب را خیلی صمیمی و دقیق نوشته است ، او خیلی ناراحت است که اکدّی ها چگونه ظلم و زورگویی می کنند و سومری ها را مجبور می کنند که زبان مادری خود را ترک کرده و زبان اکدّی را فرا گیرند و مورد استفاده قرار دهند و چگونه آکدی ها کودکان سومریان را الینه نموده تا فرهنگ و زبان مادری خود ( ترکی سومری ) را فراموش نمایند؛ بطوریکه از خود نوشته هم روشن می شود ، دیگر در روزگار تحریر آن الواح، نوشتن به زبان سومری ، تا حدّی ممنوع و غیر مجاز بوده است
لودینگرا طی این الواح به ما می گوید که او یک مرد سومری است و از زمانی که حکومت به دست اکدّی ها افتاده ، به آرامی و رفته رفته زبان سومری از رونق افتاده ، بطوریکه دیگر در مدارس و مکاتب زبان سومری تدریس نمی شود و به آن زبان هم گفتگو نمی شود. او شکایت دارد که دیگر زبان سومری ّ تنها در خانواده ها تکلم می شود و به زودی این وضع نیز دگرگون خواهد شد. یعنی زبان سومری از خانواده ها هم رخت خواهد بست .
خود نویسنده ی اثر لودینگرا به ما می گوید نوشته هایش را در جایی از خانه شان در خفا نگهداری می کند ، و البتّه این دست تاریخ است که آن اثر را محفوظ نگه می دارد. از آن همه حوادث و رویداد ها که بر سرزمین بین النهرین [ ترکان سومر ] می رود و به دست ما می رساند ! و بعد از چند سال کار و پژوهش که بر روی الواح انجام می شود ، در حدود دهه های چهار و پنج وشش قرن بیستم میلادی، رمز گشایی شده و حدود سی سال قبل توسط خانم “معّزز علمیه چیغ “به ترکی استانبولی کتابت و اخیرا نیز توسط سوزان حبیب به لهجه ی فارسی ترجمه شده است.
▪️منبع:
1- پور اکبرخیاوی،رحمان(روشن خیاوی)،مقاله “بارزیل”، 1396
2- علمیه چیغ، معزز،لودینگرای سومری،متن ترکی ، استانبول،1996
