ادتاج اتحادیه دمکراتیک ترک آذربایجان جنوبی
گادتب: شهر قروه، مرکز شهرستان قروه، یکی از شهرهای مهم آذربایجان جنوبی بهشمار میآید. این شهر در دشت وسیع و حاصلخیزی قرار دارد که از شمال به شهرستان بیجار، از غرب به شهرستان دهگلان، از شرق به شهرستانهای کبودرآهنگ، بهار و اسدآباد در استان همدان، و از جنوب به شهرستان سونقور (سنقر) در استان قرهمیسین (کرمانشاه) محدود میشود.
به گزارش “صفحه اطلاعرسانی عباس لسانی”، شهرستان قروه در دامنههای رشتهکوه زاگرس قرار گرفته و ارتفاع متوسط آن حدود ۱۸۵۰ متر از سطح دریا است؛ عاملی که آن را به یکی از شهرهای سردسیر آذربایجان جنوبی تبدیل کرده است. قروه در مسیر جاده اصلی سینانداش به تهران (بزرگراه سنندج – قروه – همدان) واقع شده و فاصله آن تا سینانداش حدود ۹۳ کیلومتر و تا همدان حدود ۷۲ کیلومتر است. این موقعیت ترانزیتی، قروه را به یک مرکز ارتباطی مهم در غرب جغرافیای موسوم به ایران تبدیل کرده و دسترسی به منابع طبیعی مانند دشتهای کشاورزی، مراتع دامداری و معادن (از جمله معادن سنگ تزئینی) را تسهیل میکند.
همچنین رودهایی همچون اوزون، آجیچای و قرهچای از این منطقه عبور میکنند. کوه بدر (با ارتفاع ۳۲۹۸ متر) در جنوب قروه قرار دارد و مرز استان سینانداش (کردستان) با قرهمیسین (کرمانشاه) را تشکیل میدهد.
منابع تاریخی مهمی همچون کتاب «میراث فرهنگی شهر من قروه» نوشته غزال اللهیاری، قروه را یکی از جنوبیترین شهرهای جغرافیای تاریخی آذربایجان معرفی میکنند؛ جایی که ساکنان اصلی آن تورکهای بومی قدیمی و همچنین مهاجران قشقایی (از اواخر دوره زندیه) بودهاند. طبق همین منبع، قروه همراه با شهرهایی مانند بیجار، سونقور و بخشهای شمالی همدان، بخشی از پهنه ملی و فرهنگی آذربایجان محسوب میشود و هویت تورکی آن ریشه در فولکلور، لهجه و خاطرات محلی دارد.
در زمان تقسیمات کشوری در حکومت پهلوی اول (حدود ۱۳۱۶ شمسی)، این شهر از استان همدان جدا و به استان سینانداش (کردستان) ملحق شد. صاحبنظران آذربایجانی با توجه به نزدیکی بیشتر قروه به همدان نسبت به سینانداش، این تغییر را اقدامی سیاسی از سوی شووینیسم فارس برای تضعیف پیوندهای فرهنگی، یا به عبارتی دقیقتر تجزیه آذربایجان جنوبی، تفسیر میکنند.
از شواهد باستانی این منطقه میتوان به سنگقبرهای تورکی در گورستان دلبران (از توابع قروه) اشاره کرد که در منابع معتبر نیز تأیید شده است. این گورستان با وسعت حدود ۴۰۰۰ مترمربع، سابقهای پیش از اسلام و مرتبط با اشکانیانِ تورکتبار دارد. یکی از سنگقبرها که به حدود ۱۲۰۰ سال پیش (دوره عباسیان) تعلق دارد، نوشتههایی تورکی به خط نسخ دارد. متن آن چنین است:
«دار دنیا بیر مسافرخانهدور، کؤچ یراقین قیلمایان دیوانهدور. هذا قبری مرحوم قافتابالن بن حمزه ۲۰۸.»
این متن به اصل و نسب، طایفه و زمان وفات متوفی اشاره دارد. چنین یافتههایی بر هویت تورکی منطقه تأکید میکنند و حضور مداوم تورکها در قروه از دوران باستان را نشان میدهند. از همین رو، قروه یکی از مراکز قدیمی آذربایجانی در شمالغرب ایران معرفی میشود.
قروه، واقع در جنوبغربی آذربایجان جنوبی، با وجود هویت فرهنگی و زبانی متمایز از اقوام کرد مهاجر، به دلیل تقسیمات کشوری در حوزه استان کردستان قرار گرفته است. این ناهمخوانی فرهنگی و زبانی، همراه با درک عمومی از سیاستهای تبعیضآمیز، به محرومیت مضاعف این شهر در مقایسه با سایر مناطق استان کردستان منجر شده است.
قروه با جمعیتی حدود ۱۴۰ هزار نفر، با چالشهای جدی در زمینه زیرساختهای توسعهای روبهروست و همین امر مهاجرت گسترده ساکنان، بهویژه به مراکز شهری و پایتخت کشور، را تشدید کرده است. این شهر علیرغم برخورداری از منابع طبیعی ارزشمند، از جمله معدن طلای داشکسن، همچنان یکی از محرومترین مناطق آذربایجان جنوبی محسوب میشود.
معدن طلای داشکسن در کوه «ساری گونئی داغی» (به معنای کوه زرد جنوب به زبان تورکی) واقع است. این نام به دلیل موقعیت جغرافیاییاش در جنوب روستای بهارلو انتخاب شده است. این معدن سالانه حدود ۵ تن طلای ۲۴ عیار تولید میکند، اما این ظرفیت عظیم معدنی هنوز به توسعه اقتصادی و اجتماعی پایدار قروه منجر نشده است.
علاوه بر این، قروه با مشکلاتی چون کمبود فرصتهای شغلی، نرخ بالای بیکاری و ناکافی بودن زیرساختهای تأمین آب شرب روبهروست. رکود در بنگاههای اقتصادی و واحدهای تولیدی، مشابه بسیاری از شهرهای آذربایجان جنوبی، توسعه این شهر را با موانع جدی مواجه کرده است. به ادعای شهروندان قروه، این وضعیت نتیجه سیاستهای ناعادلانه و آپارتایدی از سوی دولت مرکزی فارسمحور و ضدتورک، و همچنین مسئولان استانی کرد است که مانع پیشرفت اقتصادی و اجتماعی این منطقه شدهاند.
