ادتاج اتحادیه دمکراتیک ترک آذربایجان جنوبی
گادتب: شهرستان ساوه در استان مرکزی واقع شده است. واژه ساوه در زبان ترکی به ریشه کلمه ساو ارتباط داده میشود، ساو از یک طرف به معنی خبر و پیغام است و در اصطلاح سؤز ساو باقی مانده، از طرف دیگر ساو ریشه فعل ساوماق و ساوونماق به معنی دفاع کردن می باشد و با پسوند الف بصورت اسم ساده یا ساوا در آمده که به معنی شهر محافظت شده و دفاع شده است . در بعضی از لغت نامه های ترکی ، ساوه را به معنی همای سعادت تعبیر میکنند.
در عین حال در شاهنامه فردوسی ساوه نام پهلوان توران زمین است و این خود دلیلی است که این منطقه و واژه ریشه تورکی دارد. به این سبب تفسیر و توجیه های غیر منطقی مثل اوستایی و یا فارسی بودن این لغت بیهوده است. زبان تورکی رایج در شهرستان ساوه شاخه ای از تورکی آزربایجانی می باشد و به گویش های همدان ، قزوین ، اسد آباد ، زنجان ، تیکان تپه ، سایین قالا بسیار نزدیک است.
اهالی ساوه را منتسب به ایل شاهسون میدانند بخشی از این ایل بومی منطقه بوده و بخشی نیز از تورکان بغداد ، کرکوک و اربیل است که به این منطقه کوچ نمودند . این ایل دارای سه شاخه کله وند ، لک، آروخلو میباشند. همچنین طوایف بیات و افشار نیز بخش دیگری از اهالی ساوه را تشکیل میدهند از شخصیتهای مهم ساوه شاعر حکیم تیلیم خان از روستای مرغی ساوه میباشد و همچنین محمد بیات معاون مصدق که در مذاکرات ملی شدن نفت نقش مهمی داشت از اهالی ساوه می باشد.
شعر زیر از تیلیم خان میباشد:
اؤلکه میز عراق دیر ، شهریمیز ساوا
مزلقان چاییندان گؤتوردوم هاوا
عاشیقلار دردینه ایلرم داوا
من طبیبم ، هندوستاندا گلیرم
بیلن لر بیلسین لر ، من تیلیم خانام
بیلمین لر بیلسین ، گؤوهرم ، کانام
مرغی ساکینی ، اصلی تؤرکمانام
گزه گزه ، بو جهاندان گلیرم
