ادتاج اتحادیه دمکراتیک ترک آذربایجان جنوبی
گادتب: اورمیه در طی تاریخ از بدو تاسیسش همواره مورد هجوم اقوام زیاده خواهی همچون آشوری ها، ساسانی ها، رومی ها و…. بوده که با مقاومت شدید و هوشمندانه مردمش مواجه شده است. امروزه این مقاومت و ایستادگی باید سرمشقی برای اهالی دیگر شهرهای آذربایجان نیز باشد.
پس از فجایع جیلوق و سرکوب آنان در تیر-مرداد ۱۲۹۷ ش، براساس پیمان صلح برست لیتوفسک قوای عثمانی آذربایجان و اورمیه را ترک کردند. فرمانده قوای عثمانی قبل از ترک اورمیه در جلسه ای از بزرگان شهر خواست مقداری سلاح برای روز مبادا تهیه کنند. سران بی بصیرت شهر بلافاصله گفتند که ما دولت داریم و با کسی سرجنگ نداریم!. و بلافاصله پس از تخلیه اورمیه توسط عثمانی در آبان ۱۲۹۷، عشایر مسلح کرد به سرکردگی سیمیتقو حملات خود را به شهر آغاز کردند.
« مردم برای بدست آوردن آذوقه مختصر مجبور شدند اشیاء نفیس خود را به قیمت نازلی بفروشند. نان هر کیلو ۷ قران تمام میشد ، از یک طرف نیز اکراد آب شهر را از قریه بند قطع نمودند ، تا مردم از بی آبی تلف شوند . در این جریانات عده ای از گرسنگی و سختی مردند و یک نوع نگرانی آمیخته به وحشت مردم را فرا میگرفت در بیرون شهر نیز هر روزه به عده اکراد اضافه میشد و حلقه محاصره تنگتر میگردید و شب ها به قلعه شهر هجوم می آوردند و بیش از بیش شدت عمل نشان میدادند . مردم ناچار شدند راه حلی جهت دفاع از شهر برگزینند در این باره کمیسیونی به نام کمیسیون جنگ تشکیل گردید که اعضای آن عبارت بودند از :
حاجی میرزا غلام فقهی
– آقای میرزا خلیل افشار
– محمد تمدن
آقای کرم علیخان زمانی
– و میرزا صادق خان فخیم الملک و چند نفر دیگر …. با تصویب این کمیسیون عده کثیری از تفنگچیان داوطلب به ۷ دروازه شهر تقسیم شدند که شب و روز به نوبت در اطراف قلعه شهر ارومیه و تابیه ها ( برج ها ) کشیک میدادند .» این کمیسیون همچنین « با جدیت تمام مشغول تعمیر دیوارهای بدنه شهر گردید و یک دستگاه باروت کوبی و تهیه فشنگ در پشت خانه های حکومتی دائر ساختند و آن حیاط را تبدیل به قورخانه نمودند.» ( محل مزبور فعلا پاساژ معماری و جلالی می باشد و زمانی به نام حیاط حرمخانه سردار مشهور بود. کاویانپورٰ احمد، تاریخ ارومیه،تهران ،۱۳۷۸، ص: ۳۲۶)« در مورد تعیین رئیس کمیسیون جنگ تشت آراء بوجود آمده بود ، برای رفع اختلاف قرار شد که ریاست آن در اوقات شب با جاج نظم السلطنه ( امیر تومان ) و قبل از ظهرها با حاجی شهاب الدوله و بعد از ظهرها با حاجی عزیز خان امیر تومان باشد و چون ماه رمضان و مردم و اعضای کمیسیون و روسای آن روزه میگرفتند نوبت ریاست را طوری قرار دادند که آنها بتوانند از استراحت نسبی برخوردار باشند . ولی مسئله مشکلی پیش آمد و آن ضعف قدرت مادی برای خرید فشنگ و تفنگ و باروت و پرداختن مواجب به تفنگچیان مدافع شهر بود. در این مورد نیز چاره ای برای محصورین باقی نمانده و سیم تلفن ارومیه طهران را نیز قطع کرده بودند ناچار۳۰۰۰ تومن از مستر پاکارد بعنوان قرض اخذ گردید و آقایان میرزا محمود مجتهد و حاج میرزا فضل الله مجتهد در برابر اخذ پول به دکتر پاکارد قبض رسید دادند و بمعیت ضیاء الدوله ( فرماندار ) قول دادند که بعد از محل جمع آوری اعانه ، یا وصول اعتبار از مرکز پرداخت نمایند . پس از تهیه پول یکی از حیاطهای فرمانداری را محل ذوب و پر کردن فشنگ و تهیه باروت اختصاص دادند و مردم سلاح و مهمات مورد لزوم را از آنجا تهیه میکردند . به دستور کمیسون محل ترکها و فرسودگیهای دیوار قلعه و بالای برج ها نیز تعمیر شدند دیگر جای نگرانی نبود .» (تمدن، محمد، اوضاع ایران در جنگ اول یا تاریخ رضائیه، موسسه مطبوعاتی تمدن، اورمیه، ۱۳۵۰،ص: ۳۲۸)
دکتر توحید ملک زاده
