GADTB Güney Azərbaycan Demokratik Türk Birliyi
GADTB: Avqustun 23-ü Azərbaycanın milli-mədəni fəalı və siyasi məhbus Abbas Lisaninin 59 yaşı tamam oldu. O, üç onillikdən artıqdır ki, Azərbaycanda milli hüquqlar uğrunda fəaliyyət göstərən tanınmış fəallardan biridir.
Abbas Lisaninin 30 ildən artıq davam edən fəaliyyəti onu İranda zorakılıqdan uzaq mübarizə və vətəndaş itaətsizliyinin simvollarından birinə çevirib. Bu səbəbdən o, Azərbaycanın milli hüquqlarını tələb edən mübarizənin tanınmış simalarından biri kimi təqdim olunur.
Lisaninin fəaliyyəti, müqavimət ruhunun yayılmasına və hüquqları pozulan insanların öz tələblərini müdafiə etməsinə verdiyi töhfə onu İranda demokratiya və bərabərlik tərəfdarlarının tanıdığı simalardan birinə çevirib.
Onun fəaliyyətində qeyri-insani hesab etdiyi şallaq cəzasının icrasından imtina etməsi, uzunmüddətli aclıq aksiyaları keçirməsi və qanuni tələblərinin qəbul edilməsi üçün mübarizə aparması xüsusi yer tutur. O, məhkəmələrdə müdafiə çıxışlarını və vəsatətlərini türk dilində təqdim edib, farsdilli hakim qarşısında ana dilindən istifadə hüququnu vurğulayaraq tərcüməçi tələb edib.
Lisanı həmçinin Azərbaycan türklərinin İrandakı ana dilindən istifadə hüququnun təmin olunması, açıq və ədalətli məhkəmələrin keçirilməsi, milli-mədəni toplantıların təşkili və etiraz hüququnun tanınması ilə bağlı dəfələrlə çıxış edib.
O, saxlanıldığı müddətdə dindirmə vərəqələrini və müstəntiqlərin suallarını cavablandırmaqdan imtina edib, məhkəmə sisteminin müstəqilliyini sual altına alıb, parlamentin Milli Təhlükəsizlik Komissiyasını açıq məktublarla tənqid edib və Azərbaycandakı müxtəlif fikir cərəyanlarının tanınmasının vacibliyini müdafiə edib.
Bu fəaliyyətlərinə görə Abbas Lisanı müxtəlif dövrlərdə ağır həbs və sürgün cəzalarına məruz qalıb. Onun üç onillikdən artıq davam edən mübarizə yolu həbslər, təzyiqlər, işgəncələr, həbsxanalar və sürgünlərlə müşayiət olunub.
Lisanı 2006-cı ilin iyununda baş vermiş milli etirazlardan sonra keçirilən məhkəmə iclasında hakimə belə deyib:
“Azərbaycan milləti oyandığı zaman verdiyiniz hökmlərə utanacaqsınız.”
Bu ifadə onun yazdığı “Özgürlük harayı” kitabında da yer alıb. Kitabda Lisaninin dövlət rəsmilərinə ünvanladığı açıq məktublar, məhkəmələrdəki müdafiə çıxışları, şeirləri, çıxışları və müsahibələri toplanıb.
Abbas Lisanı sonuncu dəfə 2025-ci il noyabrın 11-də Əli Xeyrcu, Yusif Kari və Behzad Dəşti ilə birlikdə Tehranın Evin həbsxanasında aclıq aksiyası keçirən azərbaycanlı siyasi məhbusların ailələrinə dəstək məqsədilə keçirilən aksiyada saxlanılıb.
O, Tehran İnqilab Məhkəməsinin 28-ci şöbəsinin hökmü ilə ümumilikdə 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Cəzaların 10 ili “türk separatçılarından ibarət qrup yaratmaq və ona rəhbərlik etmək”, 5 ili isə “ölkənin təhlükəsizliyinə qarşı fəaliyyət məqsədilə toplaşmaq və əlbir olmaq” ittihamları üzrə verilib.
Dörd azərbaycanlı fəal barəsində bu iş üzrə çıxarılan ümumi həbs cəzasının 40 il olduğu bildirilir.
Abbas Lisanı və Yusif Kari artıq 9 aydan çoxdur ki, müvəqqəti azadlıq imkanından məhrum vəziyyətdə Evin həbsxanasında saxlanılırlar.
