GADTB Güney Azərbaycan Demokratik Türk Birliyi
GADTB: İranın müxtəlif şəhərlərində küçə etirazlarının qanlı şəkildə yatırılmasından təxminən bir ay keçməsinə və internetlə telefon xətlərinin qismən bərpa olunmasına baxmayaraq, azərbaycanlı siyasi məhbusların ailələri hələ də yaxınları ilə heç bir əlaqə yarada bilməyib və onların vəziyyəti barədə rəsmi məlumat ala bilməyiblər.
Bu tam xəbərsizlik məhbusların həyat təhlükəsizliyi, fiziki vəziyyəti və saxlanma şəraiti ilə bağlı narahatlıqları ciddi şəkildə artırıb, onların taleyi isə hələ də tam qeyri-müəyyən olaraq qalır. Bu vəziyyət, genişmiqyaslı rabitə kəsintisinin başa çatmasından sonra belə davam edir və məhkəmə-təhlükəsizlik qurumlarının ailələrə verdiyi cavablar dəyişməz qalıb. Məlumata görə, Evin həbsxanasında və Təbrizin Mərkəzi Həbsxanasında saxlanılan bəzi azərbaycanlı siyasi məhbusların ailələri yaxınlarının vəziyyətini öyrənmək üçün məhkəmə orqanlarına və həbsxana rəhbərliyinə müraciət ediblər, lakin yalnız “ikinci bildirişə qədər görüş və ya telefon əlaqəsi mümkün deyil” cavabı alıblar. Bu cavab daha əvvəl də etirazlar və tam rabitə kəsintisi dövründə verilirdi. Məhbusların telefonla əlaqə hüququ tamamilə ləğv edilib və bu hüququn nə vaxt bərpa olunacağı barədə heç bir tarix açıqlanmayıb.
Narahatlıqlar o həddə çatıb ki, BMT-nin xüsusi məruzəçiləri 2026-cı ilin yanvarında yayımlanan rəsmi məktubda türkmən/azərbaycanlı hüquq müdafiəçiləri olan Tahir Nəqəvi və Əbülfəzl Rəncbərinin ağır vəziyyəti barədə xəbərdarlıq ediblər. Məktubda İranın beynəlxalq öhdəliklərinin, o cümlədən tibbi yardımdan məhrumetmə, təhlükəsizlik təzyiqləri və ağır təhlükəsizlik ittihamlarının irəli sürülməsi kimi hallarla pozulduğu qeyd olunub.
Bu çərçivədə, azərbaycanlı universitet müəllimi və hüquq müdafiəçisi Əbülfəzl Rəncbəri 14 ordibeheşt 1404-cü ildə Təbrizdə heç bir hüquqi əsas göstərilmədən saxlanılıb və indiyədək görüş və telefon qadağası şəraitində tutulur. Araznews mənbələrinin məlumatına görə, ona qarşı ağır “casusluq” ittihamı irəli sürülüb. Ailəsi və hüquq müdafiə təşkilatları bu ittihamın onun Azərbaycan Respublikasına etdiyi elmi-işgüzar səfərlə əlaqələndirildiyini bildirir və bu iddia ilə bağlı heç bir sənəd və ya aydın izahat təqdim edilmədiyini vurğulayırlar.
Digər azərbaycanlı fəal Yunis Mərami 10 tir 1404-cü il tarixində təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən saxlanılıb, 27 mordad ayında Təbrizin Mərkəzi Həbsxanasına köçürülüb və “rejim əleyhinə təbliğat” və “casusluq” kimi ittihamlarla üzləşib. Ailəsinin bildirdiyinə görə, bu ittihamlarla bağlı indiyədək heç bir konkret izahat və sübut təqdim olunmayıb. O, artıq 7 aydan çoxdur qanuni əsas göstərilmədən, görüş və telefon qadağası altında Təbriz həbsxanasının karantin bölməsində saxlanılır və ailəsi onun fiziki və psixoloji vəziyyətindən xəbərsizdir.
Davam edən həbslər fonunda, azərbaycanlı siyasi fəal Yuruş Mehrəlibəyli 15 dey 1404-cü ildə, genişmiqyaslı etirazlardan əvvəl, Azərbaycan şəhərləri ilə bağlı çağırışlar ehtiva edən video müraciət yayımladıqdan sonra Təbrizdə saxlanılıb. Araznews-un əldə etdiyi məlumata əsasən, o hələ də Kəşfiyyat Nazirliyinin xüsusi təcridxanasında saxlanılır və əlavə fiziki və psixoloji təzyiqlərə məruz qalır.
Həmçinin, Azərbaycan Milli Hərəkatının fəalı Əli Babayi 18 dey 1404-cü ildə Təbrizdə təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən saxlanılıb. Kəşfiyyat İdarəsinin əməkdaşları onun iş yerinə basqın edərək zorakılıq tətbiq ediblər, daha sonra isə qonaqların gözü qarşısında evini axtararaq qorxu və təzyiq mühiti yaradıblar. Əli Babayi yalnız təxminən iki dəqiqəlik qısa telefon danışığında ailəsinə Təbriz Kəşfiyyat İdarəsində saxlanıldığını bildirə bilib və o vaxtdan bəri onun vəziyyəti, saxlanıldığı yer və ittihamları barədə heç bir rəsmi və şəffaf məlumat yayılmayıb.
Bundan əlavə, ehtimal ki, 1404-cü ilin dey ayındakı etirazlar zamanı saxlanılan azərbaycanlı fəal və sənətçi Əhəd Fərhəməndi Yamçı barədə də bir aydan artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq ailəsi onun saxlanıldığı yer, hüquqi vəziyyəti və ya həbs edən qurum haqqında heç bir məlumat ala bilməyib. Ailənin təhlükəsizlik və məhkəmə orqanlarına dəfələrlə müraciətləri nəticəsiz qalıb və bu xəbərsizlik onun fiziki və hüquqi durumu ilə bağlı narahatlıqları artırıb.
Qeyd olunanlardan başqa, daha əvvəl təhlükəsizlik qüvvələri tərəfindən saxlanılaraq Evin həbsxanasında və Təbrizin Mərkəzi Həbsxanasında tutulan bir sıra digər azərbaycanlı siyasi və vətəndaş fəalları da hələ də ailələri və yaxınları ilə əlaqə qura bilməyiblər.
Türk Azərbaycanına mənsub siyasi məhbuslar – Əbdüləziz Əzimi Qədim, Vədud Əsədi, Salar Tahir Əfşar, Ayaz Seyfxah, Araz Əman, Mürtəza Pərvin, Məhəmmədrza Fəqihi, Abbas Lisani, Mahmud Ocaqlu, Tahir Nəqəvi, Bağır Hacızadə, Kərəm Mərdanə və Fatimə Atəşi Xiyavi – hələ də həbsdə və ya saxlanma şəraitindədirlər. Onların ailələri isə saxlanma yeri, sağlamlıq vəziyyəti və hüquqi durumu barədə tam xəbərsizlik içindədir.
Bu vəziyyətin davam etməsi və məsul qurumların susqunluğu, türk azərbaycanlı siyasi məhbusların sağlamlığı və can təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlıqları daha da gücləndirib.
