Cənubi Azərbaycanın Qaradağ bölgəsində nəhəng mədən potensialı

GADTB: Şərqi Azərbaycan əyalətinin Qaradağ bölgəsində çoxsaylı fəaliyyət göstərən və kəşfiyyat mərhələsində olan mədən yataqları mövcuddur. Bölgə mis, qızıl, dəmir filizi, molibden və digər faydalı qazıntılar baxımından indiki İran adlanan ərazidə ən zəngin ərazilərindən biri hesab olunur.

Ən mühüm yataqlar arasında aşağıdakılar yer alır:

Süngün mis yatağı (Vərziqan)

Zəylik və Sarılar qızıl-polimetal yataqları (Əhər)

Əncrud mis yatağı (Əhər)

Məzirə Şadi qızıl yatağı (Vərziqan)

Məzirə mis yatağı (Əhər)

Qavdal mis yatağı (Əhər)

Sarı Yarğan qızıl-polimetal yatağı (Əhər)

Cubənd dəmir filizi yatağı (Əhər)

Şələbran mis-qızıl-molibden yatağı (Əhər)

Əndirgan qızıl yatağı (Vərziqan)

Quradərə hidrat əhəng yatağı (Əhər)

Babacan və Bəsirabad mis yataqları (Əhər)

Düştur qızıl yatağı (Əhər)

Yüzbənd nefelin-sienit yatağı (Kəleybər)

Mağar mis yatağı (Əhər)

Sahibdivan və Zaxur mis yataqları (Məşkinşəhr və Əhər)

Avan dəmir filizi və digər yataqlar (Vərziqan)

Gündəlik istehsalın iqtisadi dəyəri

Bəzi yerli qiymətləndirmələrə görə, Qaradağ bölgəsində çıxarılan konsentrat və digər mineral məhsulların gündəlik istehsal dəyəri təxminən 2,5–3 milyon ABŞ dolları arasında dəyişir. Bu məbləğin təxminən 2 milyon dollarının təkcə Süngün mis yatağının payına düşdüyü bildirilir.

Əsas problem: emal sənayesinin zəifliyi

Mütəxəssislərin fikrincə, bölgənin ən ciddi problemlərindən biri çıxarılan xammalın yerində emal olunmamasıdır. Qaradağda kifayət qədər emal müəssisələri və aşağı mərhələli sənaye sahələri yaradılmadığından, faydalı qazıntıların böyük hissəsi ilkin məhsul şəklində bölgədən çıxarılır.

Məsələn, mis konsentratının bir hissəsinin elektrik kabelləri, sənaye avadanlıqları və digər son məhsullara çevrilməsi:

yüzlərlə yeni iş yerinin açılmasına,

gündəlik əlavə gəlirlərin əldə edilməsinə,

bölgədə daha yüksək əlavə dəyərin formalaşmasına səbəb ola bilər.

Müzakirə olunan əsas sual

Qaradağın böyük təbii sərvətlərə malik olmasına baxmayaraq, bölgədə sənayeləşmə səviyyəsinin və əhalinin rifahının bu potensiala uyğun inkişaf etməməsi uzun illərdir müzakirə olunur. İqtisadçılar hesab edirlər ki, mədən ehtiyatlarının yerli emalı, sənaye parklarının yaradılması və infrastrukturun inkişafı bölgənin iqtisadi imkanlarını əhəmiyyətli dərəcədə artıra bilər.