GADTB Güney Azərbaycan Demokratik Türk Birliyi
QADTİB: ABŞ və İran arasında müharibəyə son qoyulması ilə bağlı əldə olunan razılaşma İranda insan haqlarını və ölkə vətəndaşlarını demək olar ki, tamamilə nəzərə almayıb. Təhlilə görə, bu laqeydlik İran İslam Respublikası hökumətinin xalq üzərində repressiyaları daha da gücləndirməsinə şərait yaradıb.
Bildirilir ki, anlaşma demək olar ki, tam şəkildə hərbi geriçəkilmə, Hörmüz boğazının yenidən açılması, nüvə öhdəlikləri, sanksiyaların ləğvi və 300 milyard dollarlıq yenidənqurma fonduna yönəlib. Xarici hərbi hücumlar və daxili repressiyalar nəticəsində zərər görmüş İran xalqının hüquqları isə bu çərçivədə demək olar ki, nəzərə alınmayıb.
BMT-nin insan hüquqları üzrə rəsmiləri də bu məsələyə diqqət çəkərək bildiriblər ki, İranda insan hüquqlarına, demokratiyaya və qanunun aliliyinə hörmət olmadan davamlı sülh və sabitlik mümkün deyil. Avropa Şurası Parlament Assambleyası da eyni mövqeni ifadə edib.
Məqalədə qeyd olunur ki, İran İslam Respublikası Vaşinqtonun bu məsələyə yetərincə diqqət göstərməməsindən istifadə edərək daxili repressiyaları daha da sərtləşdirib. Bunlara siyasi müxaliflərin edamlarının artırılması, minlərlə insanın “xəyanət” və “casusluq” ittihamları ilə həbs olunması, onların ağır şəraitdə saxlanılması, ailələrinin əmlakının müsadirə edilməsi, məcburi etirafların alınması və nümayiş xarakterli məhkəmə proseslərinin keçirilməsi daxildir.
Təhlildə xatırladılır ki, Donald Tramp yanvar ayında sosial şəbəkələrdə iranlı etirazçıları aksiyaları davam etdirməyə və “dövlət qurumlarını ələ keçirməyə” çağırmış, “kömək yoldadır” vədi vermişdi. Lakin sonradan bu istiqamətdə heç bir birbaşa yardım göstərilməyib.
Təhlilə görə, ABŞ-ın sonrakı bombardmanları nəticəsində Tehran rəhbərliyinin böyük hissəsi aradan götürülsə də, İran hakimiyyəti fəaliyyətini davam etdirib və yeni rəhbərlik etirazçılardan qisas almaqla öz mövqeyini möhkəmləndirməyə çalışır.
Vurğulanır ki, bu mövzu iki səbəbə görə mühüm əhəmiyyət daşıyır. Birincisi, avtoritar rejimlər adətən yalnız öz ölkələrində deyil, sərhədlərindən kənarda da təcavüzkar siyasət yürüdərək regional sülhü təhdid edirlər. İkincisi isə, ABŞ daha azad və demokratik dünyanın formalaşmasından həm iqtisadi, həm də təhlükəsizlik baxımından fayda əldə edir.
Təhlildə sovet fiziki və insan hüquqları müdafiəçisi Andrey Saxarovun belə bir fikri də xatırladılır: “Öz vətəndaşlarının hüquqlarına hörmət etməyən dövlət qonşularının hüquqlarına da hörmət etməyəcək.”
Məqalənin sonunda qeyd olunur ki, ABŞ-ın keçmiş prezidenti Barak Obamanın 2009-cu ildəki Yaşıl Hərəkatı tam şəkildə dəstəkləmədiyinə görə sonradan peşman olduğunu etiraf etməsi fonunda, Donald Tramp da İranla danışıqlar davam etdiyi halda siyasətini dəyişə, İranda insan hüquqlarının pozulmasına daha çox diqqət ayıra və dünyada insan hüquqlarının müdafiəsinə töhfə verə bilər.
