İrqçi fars rejimin Xəzərin türk adını dəyişmək üçün yeni cəhdi

GADTB: İran İslam Respublikasının Mədəni İrs, Turizm və Sənətkarlıq naziri Seyid Rza Salehi-Əmiri “Xəzər” adının “Kaspi” adı ilə əvəz olunması təklifini Fars Dili və Ədəbiyyatı Akademiyasına və hökumətə təqdim edəcəyini bildirib. O, bu təşəbbüsü İranın sivilizasiya dəyərlərinə qayıtmaq istiqamətində yeni iradənin formalaşması ilə əlaqələndirib və “Kaspi” adının rəsmiləşdirilməsi üçün məsələni izləyəcəyini deyib.

Salehi-Əmiri iddia edib ki, “Kaspi” adının “Xəzər” adı ilə əvəzlənməsində israr edənlər bu dənizin İrana mənsubluğunu zəiflətmək istəyiblər. Bu yanaşma türk mənşəli Xəzər adını İran kimliyinə zidd hesab edir.

Mədəni İrs naziri bildirib ki, cəmiyyətdə “milli bağlılıq” hissinin güclənməsi İranın sivilizasiya, mədəniyyət və tarix dəyərlərinə qayıtmaq iradəsini formalaşdırıb. O, bu bağlılığın artmasını xarici hücumla əlaqələndirərək adın dəyişdirilməsi təşəbbüsünü bununla izah edib. Lakin Xəzər adının ləğv olunmasını tələb edən geniş ictimai istəyin mövcudluğunu təsdiqləyən heç bir dəlil təqdim etməyib. Halbuki ölkədə yaşayan türklər arasında Xəzər adının dəyişdirilməsi təşəbbüsü mənfi reaksiyalarla qarşılanıb.

Salehi-Əmiri Marlik, Kəlardəşt və şimalın digər ərazilərində aşkarlanmış arxeoloji tapıntılara istinad edərək bu bölgələri kaspilərin sivilizasiya zolağının bir hissəsi kimi təqdim edib. O, Mədəni İrs Araşdırmaları Mərkəzinin “Kaspi” adının tarixi reallığa əsaslandığını vurğuladığını bildirib. Bununla belə, nazirin açıqlamalarında qədim əsərlərin kaspilərə aid edilməsinin Xəzərin tarixi adından imtinanı necə zəruri etdiyi aydınlaşdırılmayıb.

Nazir “Kaspi” adının yeni yaradılmış ad olmadığını vurğulayıb və özü də bu adı əvvəllər xarici ölkələrin meteoroloji xəritələrində gördüyünü deyib. Kaspilərin adından götürülən “Kaspi” adı qədim yunan mənbələrində qeydə alınıb. “Xəzər” adı isə türk xəzər xalqı ilə əlaqələndirilir və coğrafi mətnlərdə uzun tarixə malikdir. Beləliklə, nazirin elan etdiyi təşəbbüs tarixi adlardan birinin digəri ilə əvəzlənməsinə nail olmaqdan ibarətdir.

Xəzər adı yerli, regional və İslam tarixi mənbələrində qeydə alınıb. “Kaspi” adı isə yunanların bu dənizə verdiyi adlardan biridir.

Salehi-Əmiri çıxışının davamında “yeni hadisələrin” baş verəcəyini vəd etsə də, bununla bağlı təfərrüatları açıqlamayıb. Görünür, türk mənşəli adların dəyişdirilməsi istiqamətində belə təşəbbüslərlə gələcəkdə də qarşılaşmaq mümkündür.